Select Page

Vrouwenquotum: wat zegt wetenschappelijk onderzoek?

Vrouwenquotum: wat zegt wetenschappelijk onderzoek?

Steeds meer landen gebruiken quota voor leidinggevende functies en in de politiek om gelijkheid tussen groepen te bevorderen. Toch blijven deze quota – en acties om deze quota te behalen – een heel omstreden onderwerp. Het roept vaak negatieve reacties op van bevoorrechte groepen, terwijl minderheidsgroepen en groepen met een lagere status er positiever tegenover staan.
Dr. Morgenroth en Professor Ryan, psychologen van de University of Exeter (UK), publiceerden in februari 2018 een onderzoek over de effecten van quota en overeenstemmende acties wat betreft gender. Hun onderzoek bekeek wat de effecten waren van quota en overeenstemmende acties op de ondervertegenwoordiging van minderheidsgroepen en hun perceptie van hun competentie en wat het effect was op de prestatie van de organisatie. Ook onderzochten Morgenroth en Ryan wat voorspellers waren van de houding naar quota en overeenstemmende acties.

Meer vrouwen door quota en overeenstemmende acties?
Het korte antwoord is: ja. Tientallen onderzoeken tonen aan dat met een vrouwenquotum meer vrouwen een leidinggevende functie bekleden en vaker de politiek ingaan. Zelfs het aantal mannen dat vaderschapsverlof neemt stijgt. Het langere antwoord is dat quota en bijbehorende acties zowel directe (meer vrouwen) als indirecte effecten (bijv. meer rolmodellen voor vrouwen) met zich mee brengen.

Directe effecten van quota verschillen sterk met directe effecten van streefcijfers. Streefcijfers zijn veel minder effectief als er geen sancties volgen wanneer ze niet worden behaald. Wat vrouwen betreft is er in Nederland sinds 2013 sprake van zo’n streefcijfer (30%) die bij lange na nog niet gehaald wordt (klik hier voor een SheNews artikel die daar verder op ingaat). In tegenstelling tot Nederland stelde Noorwegen in 2007 wel een vrouwenquotum in met extreme sancties. Raden van bestuur in Noorwegen bestaan nu voor minstens 40% uit vrouwen, volgens wetenschappers juist vanwege de sancties die zouden volgen als het quotum niet werd gehaald. De vraag is wel of quota een blijvende of tijdelijke verandering bewerkstelligen. Onderzoek laat verschillende resultaten zien: als de verplichting van de quota eraf gaat, zie je in sommige landen voor 10 jaar nog steeds een betere vertegenwoordiging van vrouwen, terwijl het in andere landen meteen leidt tot een terugval van de minderheidsgroep (dat resultaat werd niet voor vrouwen gevonden, maar voor een etnische minderheid).

Doordat quota zorgen voor meer leden van de minderheidsgroep in bepaalde posities (zoals vrouwen in leidinggevende functies), leidt dit indirect tot meer rolmodellen waardoor de minderheidsgroepen gemotiveerd kunnen raken. Zo laat onderzoek zien dat de ambities en de schoolresultaten van meisjes in India hoger werden als ze in een regio woonden waar er door quota benoemde vrouwelijke leiders waren. In Zwitserland werd een soortgelijk resultaat gevonden: als er een vrouwelijke kandidaat was in Zwitserse gemeenteverkiezingen, voelden andere vrouwen zich aangespoord om zich ook kandidaat te stellen. Om met rolmodellen het gewenste effect te bereiken, zijn er 3 dingen van belang: meisjes of vrouwen moeten zich kunnen identificeren met het rolmodel, de overtuiging hebben dat die rol haalbaar is en het succes van het rolmodel zien als het gevolg van vaardigheden en moeite in plaats van geluk.

Onbedoelde negatieve effecten?
Een veelgehoord argument tegen quota is het stigma van incompetentie. ‘Als vrouwen een quotum nodig hebben om leidinggevende te worden, laat dat zien dat ze het zelf niet kunnen.’ Wanneer in een sollicitatieprocedure wordt gezegd tegen een vrouw (of een lid van een andere minderheidsgroep) dat zij is gekozen omdat ze tot een minderheid behoort, leidt dat bij haar inderdaad tot gevoelens van incompetentie. Maar dat negatieve effect vervalt al als er in een sollicitatieprocedure algemener wordt vermeld dat er een streefcijfer of quotumbeleid geldt. Verder laat onderzoek zien dat negatieve effecten op eigen gevoelens van competentie verdwijnen wanneer iemand meer informatie heeft over zijn/haar kwalificaties (wat vaak het geval is buiten het laboratorium). Quota kunnen voor vrouwen juist de verwachting op succes en hun motivatie en ambitie verhogen, laten studies in Duitsland en India zien. Het valt dus wel mee met die negatieve effecten.

Effect op organisatie-prestaties
Positieve effecten van quota en overeenstemmende acties zijn meer innovatie in de organisatie en meer behouden van personeel. Negatieve effecten zijn een potentiële daling van de aandelenprijs en aandeel-gerelateerde metingen. De vraag daarbij is wel: komt die daling door de werkelijke prestatie van het bestuur of door de perceptie van buitenaf? Verder denken Morgenroth en Ryan dat de houding van investeerders tegenover quota ook voor een groot deel bepalend is in de daling.

Voorspellers van houding tegenover quota
Wat maakt nou dat iemand positief of negatief tegenover een quota staat, of misschien wel neutraal? Een logische voorspeller is groepslidmaatschap, waarbij een lid van de minderheidsgroep positiever tegenover quota staat dan een lid van de meerderheidsgroep. Als het om een vrouwenquotum gaat staan vrouwen daar dus positiever tegenover dan mannen, maar ook andere minderheidsgroepen (bijv. een etnische minderheidsgroep) zullen het quotum meer ondersteunen.

Verder blijkt dat negatieve attitudes tegenover quota en overeenstemmende acties samenhangen met meer algemene seksistische attitudes en racistische attitudes. Het moderne seksisme (de overtuiging dat vrouwen niet gediscrimineerd worden) zorgt ook voor een negatieve houding tegenover quota en soortgelijke acties. Wat juist positief is voor de houding naar quota is een groeps-gebaseerd schuldgevoel en groeps-gebaseerde sympathie.

Quota effectief in meer gelijkheid
Dat is de conclusie van Morgenroths en Ryans recente onderzoek: quota zijn effectief in het bevorderen van gelijkheid. Maar, zeggen ze erbij, de effectiviteit van deze quota heeft ook te maken met omgevingsfactoren en de implementatie kan soms onbedoelde gevolgen hebben. Bij een beleid is het belangrijk om het doel in overweging te nemen. Wil je iets doen aan de ondervertegenwoordiging van een minderheidsgroep? Kies dan voor een verplicht quotum met sancties. Maar wil je weerstand voorkomen? Dan is een wat rustigere aanpak misschien passender. Maar goed… als je – zoals in Nederland – na een zachte aanpak van 5 jaar nog steeds amper verschil ziet, wordt het toch tijd voor die hardere aanpak.

Weerstand bij die hardere aanpak kun je verminderen door een quotum beter te laten aansluiten bij de rechtvaardgheidsovertuigingen van mensen en dat ook te benadrukken. Zo is het bij een vrouwenquotum bijvoorbeeld een goed idee om alleen een vrouw aan te nemen als ze even gekwalificeerd is als een man, en niet als ze minder gekwalificeerd is. Daarbij is het goed om te benadrukken dat iedereen ongewild een filter heeft aanstaan, waardoor leden van bevoorrechte groepen automatisch sneller worden gekozen. Dat maakt dat een quotum juist bijdraagt een rechtvaardigere beslissingen.

 

 

Dit artikel is gebaseerd op het onderzoeksartikel ‘Quotas and affirmative action: Understanding group-based outcomes and attitudes’ van Morgenroth en Ryan (2018), klik hier voor meer informatie.

About The Author

Leave a reply

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

magazine for professional women

NIET OVER LIEFDE, MODE, STERREN, ZIEKTES & KIDS

Meld je aan!



Advertentie

Zijbalk ad

Schrijf je in voor SheNews. Kosteloos

Informatie, tips, nieuws en wetenswaardigheden voor professionele vrouwen.



You have Successfully Subscribed!